1/4
Jedlina na szacie, Piekielnik

Miejsce (opis):

Garaż w gospodarstwie jednego z gazdów w Piekielniku, Podhale, Polska

Miejsce przedstawionego obiektu:

Piekielnik

Data dokumentu:

19 kwiecień 2018 r. XXI w.

Autor fotografii lub dokumentu:

Technika i materiał:

Opis:

Fotografia przedstawia rodzinę Szczechowiczów z Ratułowa na Podhalu podczas pierwszego dnia wiosennego redyku w 2018 roku. W pierwszym dniu jego trwania wieczorem, po zakończeniu dojenia, pasterze przystąpili do wytwarzania pierwszego sera wytworzonego podczas redyku – bundzu. Pasterze zlali mleko z wiader do kilkudziesięciolitrowej drewnianej puciery. Mleko przecedzone zostało przez bawełnianą szmatkę zwaną satą (szatą), czyli płótno służące do cedzenia mleka i zawieszania serów do ocieknięcia. Na szacie umieszczono tzw. cetynkę, zwaną też jedliną, czyli ścięte gałązki iglastych drzew.
Dane podstawowe:

Tytuł obiektu:

Jedlina na szacie, Piekielnik

Autor dokumentu:

Data powstania:

19 kwiecień 2018 r. XXI w.

Miejsce:

Piekielnik

Technika i materiał:

Kolekcja:

Opis główny:

Fotografia przedstawia wiosenny redyk rodziny Szczechowiczów z Podhala, którzy w pierwszym dniu jego trwania wieczorem, po zakończeniu dojenia, przystąpili do wytwarzania pierwszego sera wytworzonego podczas redyku – bundzu. Pasterze zlali mleko z wiader do kilkudziesięciolitrowej drewnianej puciery. Mleko przecedzone zostało przez bawełnianą szmatkę zwaną satą (szatą), czyli płótno służące do cedzenia mleka i zawieszania serów do ocieknięcia. Na szacie umieszczono tzw. cetynkę, zwaną też jedliną, czyli ścięte gałązki iglastych drzew, aby nazbierane podczas dojenia nieczystości (igły, owady, piasek) zostały wyłapane i nie przedostały się do mleka, z którego będą wyrabiane sery. Była to jodła (jedlina), ale pasterze podkreślali, że można również używać gałęzi innych drzew. Taka praktyka wynika z przekonania o praktycznym znaczeniu jodły – ma gęste, dość długie igły, które dobrze filtrują nieczystości.

Kontekst kulturowy:

Zwyczaj ten ma podwójne konotacje: 1. szatę z jedliną używa się na szałasach aby nazbierane podczas dojenia nieczystości (igły, owady, piasek) zostały wyłapane i nie przedostały się do mleka, z którego będą wyrabiane sery. Pasterze używają do tego gałęzi różnych drzew. Taka praktyka wynika z przekonania o praktycznym znaczeniu jodły – ma gęste, dość długie igły, które dobrze filtrują nieczystości. 2. Szatę z jedliną używa się w praktykach magiczno-ochronnych, w celu zabezpieczenia mleka przed działaniem złych sił krążących w powietrzu, które mogłyby rzucić urok na mleko,  a przez to spowodować złą jakość wyrobów mlecznych.
Data:

Data dokumentu/fotografii:

19.04.2018

Data dokumentu rok / wiek:

Opis dotyczący historii dokumentu:

fotografia wykonana przez Ewę Kocój podczas badań terenowych
Miejsce dokumentu/obiektu:

Państwo:

Polska

Region:

Małopolska

Nazwa geograficzna:

Podhale
Przedstawienie na dokumencie:

Tematyka:

Typ przedstawienia:

Główne przedstawienie:

Dodatkowe przedstawienia 1:

Dane właścicielskie:

Właściciel dokumentacji lub Instytucja przechowująca:

Miejsce przechowywania oryginału:

Informacje o rekordzie:

Ostatnia modyfikacja:

05 lipiec 2024 r.

Numer identyfikacyjny:

216