Beskid Niski, Polska
Muzeum Łemkowskie w Wisłoku Wielkim
Opis:
Wisłok Wielki to stara wieś powstała w XIV wieku, znajdująca się we wschodniej części Beskidu Niskiego, w dolinie rzeki Wisłok. W 1361 roku król Kazimierz III Wielki nadał te ziemie dwóm braciom przybyłym z Węgier - Piotrowi i Pawłowi Balom. Od XVI wieku była zamieszkiwana przez ludność wołosko-ruską, która przybywała tu w poszukiwaniu ziem dogodnych do życia. W tym okresie została lokowana na prawie wołoskim. W XVIII wieku Wisłok Wielki znacznie rozszerzył swoje granice, wzrosła również liczba ludności tu zamieszkującej. Spowodowało konieczność jego podzielenia na dwie odrębne części: Górną i Niżną, pozostające ze sobą w łączności administracyjnej. Każda część posiadała własną świątynię – w Wisłoku Niżnym znajdowała się cerkiew pw. św. Onufrego wzniesiona w latach 1850-1854. W Wisłoku Górnym była to cerkiew pw. Zesłania Ducha Świętego, ufundowana w 1874 i zniszczona po II wojnie światowej. W momencie rozpoczęcia drugiej wojny światowej w 1939 roku była wioską wielonarodową – liczyła 3040 mieszkańców, a wśród nich znajdowali się Ukraińcy, Polacy, Żydzi i Cyganie. Była też wioską wieloreligijną – zamieszkiwali tu greckokatolicy, rzymskokatoliccy i wyznawcy judaizmu. Mieszkańcy Wisłoka został wysiedleni w Akcji Wisła w 1947 roku.
Dane podstawowe:
Tytuł obiektu:
Muzeum Łemkowskie w Wisłoku Wielkim
Kolekcja:
Opis główny:
Muzeum Łemkowskie w cerkwi św. Onufrego w Wisłoku Wielkim (obecnie kościół rzymskokatolicki p.w. św. Onufrego), Beskid Niski, gmina Komańcza. Korzenie muzeum łemkowskiego w Wisłoku Wielkim sięgają 1998 roku, kiedy to Szymon Modrzejewski wraz ze Stowarzyszeniem Magurycz prowadząc prace konserwatorskie na cmentarzu greko-katolickim znajdującym się przy cerkwi św. Onufrego, dokonali odkrycia starych dokumentów i artefaktów na strychu świątyni. Informacje o nich przekazał im ówczesny ksiądz sprawujący opieką parafialną nad świątynią – Krzysztof Pichur. Odkrycie to stało się zaczątkiem obecnej kolekcji utworzonej na strychu cerkwi, mającej na celu ochronę artefaktów i dokumentów dziedzictwa kulturowego pozostałych po mieszkańcach wysiedlonej wioski Wisłok Wielki i jej okolic. Po rozejściu się informacji o odkryciu, postanowiono utworzyć muzeum na strychu cerkwi. Zbiory muzeum powiększały się rokrocznie - grekokatolicy z Beskidu Niskiego przychodzili do księdza ofiarowując zachowane u siebie pamiątki łemkowskie, przetrzymywane w ukryciu od Akcji Wisła 1946-1947 roku.
Obecnie muzeum podzielone jest na trzy części. Pierwsza z nich to sala wystawowa, w której wyeksponowane zostały przedmioty związane z życiem codziennym Łemków żyjących w Wisłoku Wielkim i okolicach. Są to zarówno fragmenty stroju codziennego i odświętnego (m.in. buty, koszule, spódnice, gunie), jak i przedmioty używane na co dzień w gospodarstwach (m.in. garnki, sierpy, grabie, widły, obcęgi, dzwonki, czesadła wełny, końskie chomąta). Sala druga to ekspozycja, na której umieszczono stare dokumenty odnalezione w 1998 roku. Najstarsze z nich sięgają XIX wieku – są to dokumenty wysyłane ze Starostwa Powiatowego w Sanoku do władz gminy Wisłoka, dzienniki ustaw krajowych, dokumenty cerkiewne (akty śmierci, fragmenty ksiąg liturgicznych) oraz stare fotografie mieszkańców Łemkowszczyzny. Najmłodsze z dokumentów datowane są na 1944 rok. Trzecią część ekspozycji tworzą przedmioty kultu religijnego – ikony, płaszczenice, krzyże drewniane i metalowe, serca dzwonów cerkiewnych, antemitisy, ryngrafy, chorągwie liturgiczne z wizerunkami świętych, ręczniki. Na ekspozycji znalazły się też fragmenty krzyży nagrobnych znajdujących się niegdyś na starym cmentarzu nieopodal cerkwi, przeniesione tu ze względu na postępujące niszczenie pod wpływem warunków atmosferycznych.
Opiekunem muzeum jest obecnie ks. Leszek Gocek, proboszcz parafii rzymskokatolickiej w Wisłoku Wielkim, danej grekokatolickiej cerkwi św. Onufrego, tel. 696 769 738.
Obecnie muzeum podzielone jest na trzy części. Pierwsza z nich to sala wystawowa, w której wyeksponowane zostały przedmioty związane z życiem codziennym Łemków żyjących w Wisłoku Wielkim i okolicach. Są to zarówno fragmenty stroju codziennego i odświętnego (m.in. buty, koszule, spódnice, gunie), jak i przedmioty używane na co dzień w gospodarstwach (m.in. garnki, sierpy, grabie, widły, obcęgi, dzwonki, czesadła wełny, końskie chomąta). Sala druga to ekspozycja, na której umieszczono stare dokumenty odnalezione w 1998 roku. Najstarsze z nich sięgają XIX wieku – są to dokumenty wysyłane ze Starostwa Powiatowego w Sanoku do władz gminy Wisłoka, dzienniki ustaw krajowych, dokumenty cerkiewne (akty śmierci, fragmenty ksiąg liturgicznych) oraz stare fotografie mieszkańców Łemkowszczyzny. Najmłodsze z dokumentów datowane są na 1944 rok. Trzecią część ekspozycji tworzą przedmioty kultu religijnego – ikony, płaszczenice, krzyże drewniane i metalowe, serca dzwonów cerkiewnych, antemitisy, ryngrafy, chorągwie liturgiczne z wizerunkami świętych, ręczniki. Na ekspozycji znalazły się też fragmenty krzyży nagrobnych znajdujących się niegdyś na starym cmentarzu nieopodal cerkwi, przeniesione tu ze względu na postępujące niszczenie pod wpływem warunków atmosferycznych.
Opiekunem muzeum jest obecnie ks. Leszek Gocek, proboszcz parafii rzymskokatolickiej w Wisłoku Wielkim, danej grekokatolickiej cerkwi św. Onufrego, tel. 696 769 738.
Przedstawienie na dokumencie:
Opis obiektu przedstawionego na dokumencie:
Muzeum Łemkowskie w cerkwi św. Onufrego w Wisłoku Wielkim (obecnie kościół rzymskokatolicki p.w. św. Onufrego), Beskid Niski, gmina Komańcza
Informacje o rekordzie:
Ostatnia modyfikacja:
08 maj
2026 r.
Numer identyfikacyjny:
358